Hai vấn đề này xuất hiện cùng nhau trong hồ sơ của rất nhiều người làm việc văn phòng, dù cơ chế của chúng khác hẳn nhau.
Đau cổ vai gáy
Cơ chế
Đầu người nặng khoảng bốn tới năm ký. Khi ngồi thẳng, trọng lượng đó được cột sống cổ đỡ hiệu quả. Khi đầu chúi về phía trước — tư thế nhìn màn hình thấp hoặc nhìn điện thoại — lực tác động lên cột sống cổ và nhóm cơ phía sau tăng lên nhiều lần.
Giữ tư thế đó nhiều giờ mỗi ngày, nhóm cơ vùng cổ vai phải làm việc liên tục và dần trở nên căng, đau, có điểm co cứng.
Điều trị và phòng ngừa
- Nâng màn hình lên ngang tầm mắt. Đây là thay đổi hiệu quả nhất và tốn ít công nhất — kê vài quyển sách là đủ.
- Đứng dậy mỗi ba mươi tới sáu mươi phút. Quan trọng hơn cả tư thế ngồi hoàn hảo.
- Bài tập tại chỗ: gập cằm về sau giữ vài giây, xoay vai ra sau, ép bả vai vào nhau — mỗi giờ làm một lượt.
- Tăng sức cơ lưng trên và vai — nhóm cơ này yếu là lý do tư thế xấu quay lại dù đã chỉnh bàn ghế.
- Chườm nóng vùng cơ căng.
- Điện thoại ngang tầm mắt thay vì cúi xuống.
Khi nào cần khám
Đau lan xuống tay kèm tê hoặc yếu, đau sau chấn thương, đau kèm sốt, hoặc đau không cải thiện sau vài tuần.
Hội chứng ống cổ tay
Cơ chế
Ống cổ tay là một khoang hẹp ở cổ tay, nơi dây thần kinh giữa đi qua cùng với các gân gấp. Khi áp lực trong ống tăng lên — do viêm gân, giữ nước, hoặc tư thế lặp lại — dây thần kinh bị chèn ép.
Dấu hiệu đặc trưng
- Tê bì ở ngón cái, trỏ, giữa và nửa ngón đeo nhẫn — ngón út thường không bị.
- Nặng lên về đêm, làm thức giấc.
- Đỡ khi vẩy tay hoặc thả tay xuống.
- Giai đoạn muộn: yếu tay, hay đánh rơi đồ, teo cơ vùng mô cái dưới ngón cái.
Nếu tê cả bàn tay kể cả ngón út, nên nghĩ tới nguyên nhân khác — có thể từ rễ thần kinh cổ hoặc bệnh thần kinh ngoại biên.
Yếu tố nguy cơ
Công việc dùng tay lặp lại, thai kỳ, suy giáp, tiểu đường, viêm khớp dạng thấp, thừa cân.
Điều trị theo bậc
- Nẹp cổ tay ban đêm. Rẻ, hiệu quả rõ với triệu chứng đêm, nên thử đầu tiên.
- Điều chỉnh tư thế và dụng cụ — cổ tay ở vị trí trung tính khi gõ phím, dùng đệm kê cổ tay, chuột vừa tay.
- Nghỉ ngắn thường xuyên và bài tập trượt gân thần kinh.
- Điều trị bệnh nền — suy giáp, tiểu đường.
- Tiêm corticoid tại chỗ khi cần.
- Phẫu thuật giải phóng ống cổ tay khi bảo tồn thất bại hoặc đã có yếu và teo cơ.
Điểm quan trọng: yếu cơ và teo cơ mô cái là dấu hiệu tổn thương thần kinh tiến triển. Ở giai đoạn này, trì hoãn có thể để lại di chứng không hồi phục hoàn toàn.
Sắp xếp chỗ làm việc
- Màn hình: cạnh trên ngang tầm mắt, cách khoảng một cánh tay.
- Khuỷu tay gập khoảng vuông góc, cẳng tay song song mặt bàn.
- Cổ tay thẳng, không gập lên hay xuống khi gõ phím.
- Bàn chân đặt phẳng trên sàn hoặc trên bục kê.
- Lưng tựa vào ghế, có đỡ vùng thắt lưng.
- Ánh sáng đủ, không loá màn hình.
Nhưng thiết lập hoàn hảo cũng không bù được việc ngồi bốn tiếng liền không đứng dậy. Nếu chỉ làm được một việc, hãy đặt báo thức mỗi bốn mươi lăm phút và đứng dậy đi lại hai phút.
Câu hỏi thường gặp
Tê tay về đêm có phải hội chứng ống cổ tay không?
Đây là dấu hiệu khá đặc trưng. Hội chứng ống cổ tay điển hình gây tê bì ngón cái, trỏ, giữa và nửa ngón đeo nhẫn, nặng lên về đêm làm thức giấc, và đỡ khi vẩy tay. Nếu tê cả bàn tay kể cả ngón út thì nên nghĩ tới nguyên nhân khác, có thể từ cột sống cổ.
Đau vai gáy có phải do thoái hoá cột sống cổ không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Phần lớn đau vai gáy ở người làm việc văn phòng là do cơ và tư thế, không phải do thoái hoá. Nhiều người có thoái hoá trên phim mà không đau, và nhiều người đau nhiều mà phim gần như bình thường. Điều trị vì thế tập trung vào tư thế và cơ trước.
Nẹp cổ tay có tác dụng không?
Có, đặc biệt là nẹp đeo ban đêm. Trong khi ngủ, cổ tay thường gập lại làm tăng áp lực trong ống cổ tay; nẹp giữ cổ tay ở tư thế trung tính giúp giảm triệu chứng về đêm rõ rệt. Đây là biện pháp rẻ và nên thử trước khi nghĩ tới can thiệp.
Khi nào cần phẫu thuật ống cổ tay?
Khi triệu chứng nặng và kéo dài không đáp ứng điều trị bảo tồn, hoặc khi đã có teo cơ mô cái và yếu tay rõ. Yếu cơ và teo cơ là dấu hiệu tổn thương thần kinh tiến triển, và trì hoãn ở giai đoạn này có thể để lại di chứng vĩnh viễn.