Suy giáp có một đặc điểm làm nó hay bị bỏ sót: mọi triệu chứng của nó đều quá chung chung.
Mệt mỏi, tăng cân nhẹ, sợ lạnh, táo bón, da khô, rụng tóc, hay quên, buồn bã — mỗi triệu chứng đều có hàng chục nguyên nhân khác, và ai cũng từng có vài triệu chứng trong danh sách đó.
Vì sao vẫn đáng nghĩ tới
Vì nếu đúng là suy giáp, điều trị lại đơn giản và hiệu quả bậc nhất trong nội khoa: uống một viên hormone thay thế mỗi sáng.
Và một xét nghiệm TSH là đủ để sàng lọc.
Triệu chứng theo nhóm
- Chuyển hoá chậm: mệt mỏi, sợ lạnh, tăng cân nhẹ, chậm chạp.
- Da và tóc: da khô, tóc khô dễ gãy, rụng tóc, rụng phần ngoài lông mày.
- Tiêu hoá: táo bón.
- Thần kinh: hay quên, kém tập trung, buồn bã, đôi khi bị chẩn đoán nhầm là trầm cảm.
- Tim mạch: nhịp tim chậm, mỡ máu tăng.
- Phụ khoa: rong kinh, chu kỳ không đều, khó có thai.
- Khác: phù mặt, khàn tiếng, đau cơ, hội chứng ống cổ tay.
Nguyên nhân
Viêm tuyến giáp Hashimoto là nguyên nhân phổ biến nhất ở những nơi không thiếu i-ốt. Đây là bệnh tự miễn: hệ miễn dịch tấn công tuyến giáp, làm nó suy giảm chức năng dần theo năm tháng.
Các nguyên nhân khác: sau phẫu thuật cắt tuyến giáp, sau điều trị i-ốt phóng xạ, do thuốc, thiếu i-ốt, và hiếm hơn là do tuyến yên.
Điều trị
Uống hormone giáp tổng hợp thay thế phần cơ thể không tự sản xuất đủ. Đây là hormone giống hệt hormone tự nhiên, nên khi liều đúng thì không có tác dụng phụ.
Liều đúng nghĩa là: TSH về khoảng mục tiêu và triệu chứng cải thiện. Liều quá cao gây triệu chứng của cường giáp — hồi hộp, run tay, sụt cân, mất ngủ, và về lâu dài ảnh hưởng tim và xương.
Cách uống — phần quyết định hiệu quả
Đây là chỗ nhiều người làm sai và dẫn tới việc TSH không về mục tiêu dù liều đã tăng nhiều lần.
- Uống lúc bụng đói, buổi sáng, với nước lọc.
- Chờ ba mươi tới sáu mươi phút trước khi ăn.
- Cách xa ít nhất bốn giờ với: canxi, sắt, magie, thuốc kháng acid, một số thuốc hạ mỡ máu.
- Cà phê ngay sau khi uống thuốc cũng làm giảm hấp thu — nên chờ.
- Giữ cố định cách uống. Nếu không uống buổi sáng được, có thể uống trước khi ngủ cách bữa tối vài giờ — nhưng phải nhất quán, vì liều được chỉnh dựa trên cách uống hiện tại.
- Uống đều mỗi ngày. Quên một liều thì uống bù khi nhớ ra trong ngày; quên cả ngày thì hỏi bác sĩ về cách bù.
Theo dõi
- Sau khi bắt đầu hoặc chỉnh liều, kiểm TSH sau khoảng thời gian bác sĩ hẹn — thường vài tuần, vì cơ thể cần thời gian đạt trạng thái ổn định.
- Khi đã ổn định, kiểm định kỳ theo lịch.
- Kiểm lại khi có thay đổi lớn: mang thai, thay đổi cân nặng nhiều, bắt đầu thuốc mới, thay đổi nhà sản xuất thuốc.
Thai kỳ: nhóm cần chú ý đặc biệt
Hormone giáp của mẹ rất quan trọng cho phát triển thần kinh của thai nhi, đặc biệt trong những tháng đầu khi thai chưa tự sản xuất được.
Nhu cầu tăng lên trong thai kỳ, nên liều thường phải tăng, và mục tiêu TSH chặt hơn bình thường.
Phụ nữ đang điều trị suy giáp cần báo bác sĩ ngay khi biết có thai, không đợi tới lần khám thai định kỳ.
Kỳ vọng thực tế
Triệu chứng cải thiện dần trong vài tuần tới vài tháng, không phải ngay lập tức.
Về cân nặng: suy giáp gây tăng cân nhưng thường ở mức khiêm tốn và chủ yếu do giữ nước. Sau điều trị, phần đó giảm rồi dừng. Nếu kỳ vọng thuốc tuyến giáp giải quyết vấn đề thừa cân thì sẽ thất vọng — và đây cũng là lý do không nên dùng hormone giáp để giảm cân, một cách làm vừa vô ích vừa nguy hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Uống thuốc tuyến giáp vào lúc nào?
Buổi sáng khi bụng đói, uống với nước lọc, và chờ khoảng ba mươi tới sáu mươi phút trước khi ăn. Thức ăn làm giảm hấp thu đáng kể. Nếu buổi sáng bất tiện, có thể uống trước khi ngủ cách bữa tối vài giờ — điều quan trọng là giữ cố định một cách làm để liều ổn định.
Những gì làm giảm hấp thu thuốc?
Canxi, sắt, magie, thuốc kháng acid, một số thuốc hạ mỡ máu, và cả cà phê nếu uống ngay sau. Nguyên tắc là uống thuốc tuyến giáp cách các thứ đó ít nhất bốn giờ. Đây là nguyên nhân rất phổ biến của việc TSH không về mục tiêu dù đã uống đúng liều.
Suy giáp có gây tăng cân nhiều không?
Có gây tăng cân nhưng thường ở mức khiêm tốn, và phần lớn là do giữ nước chứ không phải tích mỡ. Sau khi điều trị ổn định, cân nặng thường giảm phần đó rồi dừng. Nếu tăng cân nhiều, nên tìm thêm nguyên nhân khác thay vì quy hết cho tuyến giáp.
Phụ nữ mang thai bị suy giáp có nguy hiểm không?
Hormone giáp rất quan trọng cho phát triển thần kinh của thai nhi, đặc biệt trong những tháng đầu khi thai chưa tự sản xuất được. Nhu cầu hormone tăng trong thai kỳ nên liều thường phải tăng, và mục tiêu TSH chặt hơn. Phụ nữ đang điều trị suy giáp cần báo bác sĩ ngay khi có thai.