Nội soi dạ dày: chuẩn bị, quá trình và những lo lắng thường gặp

Nội soi dạ dày là thủ thuật rất thường quy, nhưng nó lại đứng đầu danh sách những việc người ta trì hoãn. Phần lớn nỗi sợ đến từ việc không biết chuyện gì sẽ xảy ra.

Khi nào cần nội soi

Nhóm có dấu hiệu báo động — nên làm sớm:

• Sụt cân không chủ ý.
• Nuốt nghẹn, nuốt đau.
• Nôn ra máu, phân đen.
• Thiếu máu thiếu sắt không giải thích được.
• Sờ thấy khối ở bụng.
• Nôn kéo dài.

Nhóm nên cân nhắc: đau thượng vị kéo dài không đáp ứng điều trị, người lớn tuổi mới xuất hiện triệu chứng tiêu hoá, người có tiền sử gia đình ung thư dạ dày.

Chuẩn bị

1. Nhịn ăn ít nhất sáu tới tám giờ trước, nhịn uống theo hướng dẫn của cơ sở.
2. Báo đầy đủ thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc tiểu đường và insulin — một số cần ngừng trước, một số cần chỉnh liều.
3. Báo tiền sử dị ứng và các bệnh tim phổi nếu chọn nội soi gây mê.
4. Ngừng thuốc ức chế bơm proton trước khi làm nếu mục đích là xét nghiệm HP — hỏi rõ số ngày cần ngừng.
5. Có người đưa về nếu chọn gây mê.

Quá trình diễn ra

Không gây mê: xịt thuốc tê vào họng, nằm nghiêng trái, ngậm một vòng nhựa bảo vệ. Ống soi mềm đường kính nhỏ đi qua họng xuống thực quản, dạ dày, tá tràng. Cảm giác chính là buồn nôn khi ống qua họng và cảm giác đầy bụng do bơm hơi. Thường kéo dài khoảng năm tới mười phút.

Có gây mê: tiêm thuốc an thần qua đường tĩnh mạch, người bệnh ngủ trong suốt quá trình và không nhớ gì. Tỉnh lại sau khoảng mười lăm tới ba mươi phút, theo dõi thêm một lúc rồi về.

Mẹo giảm khó chịu khi không gây mê

• Thở bằng mũi, chậm và đều. Đây là điều quan trọng nhất — tập trung vào hơi thở làm giảm phản xạ nôn rõ rệt.
• Không nuốt khi ống đang đi qua họng; để nước bọt chảy ra tự nhiên.
• Thả lỏng vai và cổ.
• Nhớ rằng phần khó chịu nhất chỉ kéo dài vài giây khi ống qua họng.

Sinh thiết

Bác sĩ thường lấy vài mẩu mô rất nhỏ để xét nghiệm HP và đánh giá mô học. Thao tác này không đau vì niêm mạc dạ dày không có thụ thể đau như da.

Việc được sinh thiết không có nghĩa bác sĩ nghi ngờ điều gì nghiêm trọng — đây là thao tác thường quy.

Sau nội soi

• Không ăn uống cho tới khi hết tê họng, thường khoảng một giờ, để tránh sặc.
• Đau họng nhẹ và cảm giác đầy hơi trong vài giờ là bình thường.
• Nếu có gây mê: không lái xe, không vận hành máy móc, không ký giấy tờ quan trọng trong ngày hôm đó.
• Đi khám ngay nếu: đau bụng dữ dội tăng dần, sốt, nôn ra máu, khó thở.

Đọc kết quả

Tờ kết quả thường có hai phần: mô tả hình ảnh quan sát được và kết luận. Kết quả sinh thiết trả sau vài ngày tới hơn một tuần.

Vài cụm từ hay gặp:

• Viêm dạ dày — rất phổ biến, mức độ và vị trí quyết định ý nghĩa.
• Loét — cần điều trị và thường cần nội soi kiểm tra lại sau một thời gian.
• Viêm teo niêm mạc, dị sản ruột — các thay đổi cần theo dõi định kỳ.
• Clo test dương tính — có HP.

Với những cụm từ không hiểu, đừng tự tra rồi lo. Câu hỏi nên đặt cho bác sĩ rất gọn: kết quả này có nghĩa gì với tôi, cần làm gì tiếp theo, và bao giờ nên soi lại?

Một lời về việc trì hoãn

Ung thư dạ dày khá phổ biến ở Việt Nam và ở giai đoạn sớm gần như không có triệu chứng. Khi đã có triệu chứng rõ, bệnh thường không còn ở giai đoạn sớm nữa.

Vài phút khó chịu của một lần nội soi là cái giá rất nhỏ so với khoảng cách giữa phát hiện sớm và phát hiện muộn.

Câu hỏi thường gặp