Trong quản lý bệnh gút có một khoảng cách rất lớn giữa điều người bệnh quan tâm và điều thay đổi được diễn tiến bệnh.
Người bệnh quan tâm tới cơn đau và danh sách món phải kiêng. Thứ thật sự quyết định là nồng độ acid uric trong máu giữa các cơn.
Vì sao cắt cơn không đủ
Cơn gút cấp là phần nhìn thấy được. Phần không nhìn thấy là quá trình tinh thể urat tiếp tục lắng đọng trong khớp và mô mềm suốt thời gian acid uric còn cao.
Theo thời gian, điều này dẫn tới:
- Cơn đến gần nhau hơn và kéo dài hơn.
- Lan sang nhiều khớp.
- Hạt tophi — khối tinh thể urat lắng đọng dưới da, ở vành tai, khuỷu, ngón tay ngón chân.
- Tổn thương bào mòn xương khớp vĩnh viễn.
- Sỏi thận urat và bệnh thận.
Điều trị hạ acid uric là cách duy nhất đảo ngược quá trình này.
Nguyên tắc: đủ thấp và đủ lâu
Tinh thể urat chỉ tan khi nồng độ acid uric trong máu xuống dưới một ngưỡng nhất định. Mục tiêu điều trị vì thế thấp hơn khoảng bình thường in trên tờ xét nghiệm.
Và vì lượng tinh thể đã tích luỹ nhiều năm, quá trình tan cần thời gian tính bằng tháng tới năm. Đây là lý do điều trị phải duy trì lâu dài chứ không phải vài tuần.
Người có hạt tophi thường cần mục tiêu chặt hơn nữa để các hạt tiêu dần.
Giai đoạn đầu: vì sao hay lên cơn hơn
Đây là điều gây bỏ cuộc nhiều nhất. Người bệnh bắt đầu thuốc, rồi lên cơn, và kết luận thuốc không hợp.
Thực ra đó là hiện tượng dự kiến được: khi nồng độ acid uric hạ xuống, các tinh thể đã lắng đọng bắt đầu tan ra, và quá trình đó kích thích viêm.
Cách xử lý chuẩn gồm hai phần:
- Bắt đầu liều thấp và tăng dần thay vì dùng liều đích ngay.
- Thuốc dự phòng cơn đi kèm trong những tháng đầu, theo chỉ định bác sĩ.
Biết trước điều này giúp không bỏ thuốc đúng lúc nó bắt đầu có tác dụng.
Các nhóm thuốc
Nhóm ức chế tổng hợp acid uric — allopurinol và febuxostat. Đây là nhóm chính. Allopurinol thường là lựa chọn đầu tay, bắt đầu liều thấp và tăng dần theo đáp ứng.
Nhóm tăng thải acid uric qua thận — dùng trong một số trường hợp, cần uống nhiều nước và không phù hợp với người có sỏi thận.
Lưu ý quan trọng với allopurinol: một tỷ lệ nhỏ người dùng có phản ứng dị ứng nặng. Nếu xuất hiện ban đỏ lan rộng, sốt, loét niêm mạc miệng, phải ngừng thuốc và đi khám ngay. Ở một số nhóm dân số, xét nghiệm gen trước khi dùng được khuyến cáo — đây là điều đáng hỏi bác sĩ.
Theo dõi
- Xét nghiệm acid uric định kỳ cho tới khi đạt mục tiêu, sau đó thưa hơn.
- Chức năng thận — gút và bệnh thận ảnh hưởng lẫn nhau.
- Men gan và công thức máu theo chỉ định.
- Theo dõi hạt tophi nếu có — chúng nhỏ dần khi điều trị hiệu quả.
- Huyết áp, đường huyết, mỡ máu — gút thường đi cùng hội chứng chuyển hoá.
Ghi chép giúp ích
Một trang giấy ghi ngày xét nghiệm và con số acid uric qua các lần. Nhìn được đường đi của con số theo thời gian giúp người bệnh thấy điều trị đang có tác dụng — điều rất quan trọng với một bệnh mà lợi ích chủ yếu là những cơn đau không xảy ra.
Về việc dừng thuốc
Nhiều người sau một hai năm không lên cơn thì tự ngừng. Vài tháng sau acid uric tăng lại và chu kỳ bắt đầu lại từ đầu.
Việc dừng hay giảm liều, nếu có, là quyết định của bác sĩ dựa trên lượng tinh thể còn tồn đọng, có hạt tophi hay không, và nguy cơ nền. Không có cơn đau không đồng nghĩa với đã hết bệnh — giống như huyết áp về bình thường trong lúc uống thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Ai cần dùng thuốc hạ acid uric?
Thường được cân nhắc khi có cơn gút tái phát nhiều lần trong năm, có hạt tophi, có tổn thương khớp trên hình ảnh, có sỏi thận do urat, hoặc bệnh thận mạn đi kèm. Một cơn duy nhất ở người trẻ không có yếu tố nguy cơ thì có thể theo dõi trước — đây là quyết định cần bàn với bác sĩ.
Vì sao mới uống thuốc lại hay lên cơn hơn?
Vì việc hạ nồng độ acid uric làm các tinh thể đã lắng đọng bắt đầu tan ra, và quá trình đó kích thích phản ứng viêm. Đây là hiện tượng dự kiến được, không phải dấu hiệu thuốc sai. Vì thế bác sĩ thường kê kèm thuốc dự phòng cơn trong những tháng đầu và tăng liều từ từ.
Acid uric bao nhiêu là đạt mục tiêu?
Mục tiêu trong điều trị gút thấp hơn ngưỡng bình thường trên tờ xét nghiệm, vì cần đủ thấp để tinh thể đã lắng đọng tan dần. Người có hạt tophi thường cần mục tiêu chặt hơn nữa. Con số cụ thể nên hỏi bác sĩ và ghi lại để theo dõi qua các lần xét nghiệm.
Dùng thuốc rồi có phải kiêng nữa không?
Vẫn nên, nhưng vai trò đảo lại. Chế độ ăn một mình thường chỉ hạ được acid uric ở mức khiêm tốn, không đủ để đạt mục tiêu điều trị ở người đã có gút. Thuốc làm phần chính; ăn uống và giảm cân hỗ trợ và giúp giảm liều cần dùng.