Nếu suy giáp làm mọi thứ chậm lại, cường giáp làm ngược lại: cơ thể chạy ở tốc độ cao liên tục, kể cả khi đang nghỉ.
Triệu chứng
- Tim mạch: hồi hộp, tim đập nhanh, cảm giác tim đập mạnh trong lồng ngực.
- Chuyển hoá: sụt cân dù ăn nhiều hoặc ăn nhiều hơn bình thường, sợ nóng, ra nhiều mồ hôi.
- Thần kinh: run tay, bồn chồn, lo lắng, dễ cáu, mất ngủ.
- Cơ: yếu cơ, nhất là cơ vùng đùi và vai — khó đứng lên từ ghế thấp.
- Tiêu hoá: đi ngoài nhiều lần.
- Phụ khoa: kinh thưa, kinh ít.
- Mắt: trong bệnh Basedow — lồi mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt, nhìn đôi.
Nhóm triệu chứng thần kinh khiến cường giáp rất hay bị nhầm với rối loạn lo âu. Điểm phân biệt hữu ích: cường giáp thường kèm sụt cân dù ăn được, sợ nóng, và nhịp tim nhanh cả khi nghỉ.
Nguyên nhân
Bệnh Basedow là nguyên nhân phổ biến nhất. Đây là bệnh tự miễn: kháng thể gắn vào thụ thể TSH trên tuyến giáp và kích thích nó hoạt động liên tục, bất kể tuyến yên đã ngừng thúc.
Bướu nhân độc — một hoặc nhiều nhân trong tuyến giáp tự hoạt động ngoài kiểm soát.
Viêm tuyến giáp — giai đoạn đầu của một số viêm giáp, hormone dự trữ bị giải phóng ồ ạt. Đây là dạng thoáng qua và không điều trị bằng thuốc kháng giáp.
Do thuốc và i-ốt — một số thuốc chứa i-ốt liều cao, hoặc dùng hormone giáp quá liều.
Vì sao phải điều trị
- Tim: rung nhĩ với nguy cơ hình thành cục máu đông và đột quỵ; suy tim ở người có bệnh tim sẵn.
- Xương: hormone giáp cao kéo dài làm tăng huỷ xương, dẫn tới loãng xương.
- Cơ: yếu cơ và sụt cân nếu kéo dài.
- Cơn bão giáp: biến chứng cấp hiếm nhưng nguy hiểm tính mạng.
Ba phương án điều trị
1. Thuốc kháng giáp
Giảm tổng hợp hormone giáp. Dùng theo đợt kéo dài, với khả năng lui bệnh ở một tỷ lệ người bệnh nhưng cũng hay tái phát sau khi ngừng.
Tác dụng phụ cần biết: hiếm gặp nhưng nghiêm trọng là giảm bạch cầu hạt. Vì vậy nếu đang dùng thuốc kháng giáp mà bị sốt và đau họng, phải ngừng thuốc và đi xét nghiệm máu ngay — đây là dặn dò quan trọng nhất với nhóm thuốc này.
2. I-ốt phóng xạ
Uống một liều i-ốt phóng xạ, chất này tập trung vào mô giáp hoạt động quá mức và phá huỷ dần. Hiệu quả cao và không cần phẫu thuật.
Hệ quả dự kiến: phần lớn người bệnh sau đó bị suy giáp và cần uống hormone thay thế lâu dài. Đây không phải thất bại mà là kết quả được chấp nhận — đổi một bệnh khó kiểm soát lấy một bệnh dễ kiểm soát.
Không dùng cho phụ nữ có thai hoặc cho con bú, và cần tránh thai một thời gian sau điều trị.
3. Phẫu thuật
Cắt tuyến giáp. Cho kết quả nhanh và triệt để. Được cân nhắc khi bướu rất to gây chèn ép, nghi ngờ ung thư, bệnh lý mắt nặng, hoặc khi hai phương án trên không phù hợp.
Sau mổ thường cần hormone thay thế, và có nguy cơ biến chứng khàn tiếng hoặc hạ canxi.
Điều trị hỗ trợ
Thuốc chẹn beta thường được dùng trong giai đoạn đầu để kiểm soát nhanh nhịp tim, run tay và hồi hộp, trong khi chờ các điều trị chính phát huy tác dụng.
Bệnh lý mắt trong Basedow
Phần mắt diễn tiến khá độc lập với chức năng giáp, nên có thể nặng lên ngay cả khi hormone đã về bình thường.
Hút thuốc lá là yếu tố làm nặng rõ rệt nhất — bỏ thuốc là việc quan trọng nhất người bệnh tự làm được cho mắt của mình.
Cần khám mắt chuyên khoa nếu có lồi mắt tăng, nhìn đôi, đau nhức mắt hoặc giảm thị lực.
Sinh hoạt trong giai đoạn cường giáp
- Hạn chế cà phê, trà đặc, nước tăng lực — chúng cộng hưởng với triệu chứng tim mạch.
- Tránh gắng sức nặng khi nhịp tim chưa kiểm soát.
- Ăn đủ năng lượng vì chuyển hoá đang tăng.
- Không tự ngừng thuốc — ngừng đột ngột có thể khởi phát cơn bão giáp.
- Báo ngay nếu sốt và đau họng khi đang dùng thuốc kháng giáp.
Câu hỏi thường gặp
Cường giáp có nguy hiểm không?
Nếu không điều trị thì có. Cường giáp kéo dài gây rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ với nguy cơ đột quỵ, làm mất khối xương dẫn tới loãng xương, và sụt cân kèm yếu cơ. Ngoài ra có biến chứng cấp tính hiếm nhưng rất nặng là cơn bão giáp.
Bệnh Basedow là gì?
Là nguyên nhân phổ biến nhất của cường giáp. Đây là bệnh tự miễn trong đó kháng thể kích thích tuyến giáp hoạt động quá mức. Ngoài triệu chứng cường giáp, bệnh có thể gây bệnh lý mắt với lồi mắt, đỏ mắt, nhìn đôi — phần mắt này diễn tiến khá độc lập với chức năng giáp.
Ba phương án điều trị khác nhau thế nào?
Thuốc kháng giáp kiểm soát bằng cách giảm tổng hợp hormone, dùng theo đợt và có khả năng lui bệnh nhưng cũng hay tái phát. I-ốt phóng xạ phá huỷ dần mô giáp hoạt động quá mức, hiệu quả cao nhưng phần lớn người bệnh sau đó bị suy giáp và cần uống hormone thay thế. Phẫu thuật cắt tuyến giáp cho kết quả nhanh, dùng khi bướu rất to hoặc nghi ngờ ung thư.
Cơn bão giáp là gì?
Là biến chứng cấp tính hiếm gặp nhưng nguy hiểm tính mạng, thường khởi phát bởi nhiễm trùng, phẫu thuật hoặc ngừng thuốc đột ngột. Biểu hiện là sốt cao, tim đập rất nhanh, kích động hoặc lú lẫn, nôn và tiêu chảy. Đây là cấp cứu và cần nhập viện ngay.