Người mới được chẩn đoán gút thường nhận về một danh sách kiêng rất dài: hải sản, thịt đỏ, nội tạng, măng, nấm, đậu, cà chua, bia rượu. Danh sách đó dài tới mức nhiều người thực hiện được vài tuần rồi bỏ.
Vấn đề là các mục trong danh sách không có trọng số như nhau.
Đặt kỳ vọng đúng ngay từ đầu
Chế độ ăn một mình thường chỉ hạ được acid uric ở mức khiêm tốn. Với người đã có gút và cần đạt mục tiêu điều trị, mức đó không đủ.
Điều này không có nghĩa ăn uống không quan trọng. Nó có nghĩa: thuốc làm phần chính, ăn uống hỗ trợ — và ăn uống giúp giảm liều thuốc cần dùng, giảm tần suất cơn, đồng thời cải thiện các bệnh đi kèm.
Nhóm đáng cắt nhất
1. Bia
Đây là thứ có liên hệ mạnh nhất với cơn gút. Bia tác động theo hai đường: purin từ men bia, và cồn làm giảm thải acid uric qua thận.
Nếu chỉ thay đổi được một thứ, đây là thứ đáng chọn.
2. Đồ uống ngọt và nước trái cây công nghiệp
Fructose làm tăng sản xuất acid uric trong quá trình chuyển hoá ở gan. Đây là mối liên hệ hay bị bỏ qua hoàn toàn vì nước ngọt không nằm trong danh sách kiêng truyền thống.
Với nhiều người, cắt nước ngọt có tác động rõ hơn cắt hải sản.
3. Nội tạng động vật
Gan, thận, lòng, tim — nhóm giàu purin nhất trong thực phẩm.
4. Rượu mạnh
Qua cơ chế cồn là chính.
Nhóm nên hạn chế vừa phải
- Thịt đỏ — giảm lượng, không cần loại bỏ hoàn toàn.
- Một số hải sản — cá trích, cá mòi, cá cơm, sò điệp, tôm. Cá nói chung vẫn có lợi cho tim mạch, nên cân bằng thay vì kiêng tuyệt đối.
- Nước dùng ninh xương lâu và nước lẩu cuối nồi — purin tan vào nước.
Nhóm thường bị kiêng oan
Rau củ giàu purin — măng, nấm, đậu Hà Lan, súp lơ, rau chân vịt.
Các nghiên cứu không cho thấy purin từ thực vật làm tăng nguy cơ cơn gút như purin từ động vật. Kiêng hết nhóm này làm bữa ăn nghèo chất xơ và vi chất mà không đổi lại lợi ích rõ ràng.
Cà chua — thường xuất hiện trong danh sách truyền miệng nhưng không có bằng chứng vững chắc.
Nhóm nên thêm vào
- Sữa và chế phẩm ít béo. Có liên hệ với giảm nguy cơ gút trong các nghiên cứu quan sát.
- Nước. Giúp thải acid uric và giảm nguy cơ sỏi urat.
- Cà phê. Một số nghiên cứu cho thấy liên hệ với nguy cơ thấp hơn.
- Vitamin C từ rau quả. Có tác dụng hạ acid uric nhẹ.
- Anh đào và quả mọng. Có dữ liệu gợi ý nhưng còn hạn chế; vô hại nên có thể thêm.
Yếu tố quan trọng nhất không phải món ăn
Giảm cân. Thừa cân liên quan chặt với acid uric cao qua cơ chế đề kháng insulin, và giảm cân làm hạ acid uric rõ hơn nhiều so với việc điều chỉnh từng món.
Nhưng phải giảm từ từ. Nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh làm tăng acid uric tạm thời và có thể kích cơn. Mục tiêu là giảm đều đặn, không phải giảm gấp.
Một cách tiếp cận thực tế
Thay vì cố thực hiện cả danh sách dài, hãy làm ba việc theo thứ tự:
- Bỏ bia và nước ngọt. Hai thứ này thường chiếm phần lớn tác động.
- Giảm cân từ từ nếu thừa cân, và uống đủ nước.
- Giảm nội tạng và bớt thịt đỏ, giữ nguyên rau củ.
Ba việc này khả thi để duy trì nhiều năm, và đó mới là điều quan trọng — một chế độ hoàn hảo giữ được hai tháng thua xa một chế độ vừa phải giữ được mười năm.
Câu hỏi thường gặp
Bia có thật sự tệ hơn rượu khác không?
Bia là đồ uống có liên hệ mạnh nhất với cơn gút. Nó vừa chứa purin từ men bia, vừa chứa cồn làm giảm thải acid uric qua thận. Rượu mạnh cũng làm tăng nguy cơ nhưng qua cơ chế cồn là chính. Nếu chỉ cắt được một thứ trong toàn bộ chế độ ăn, cắt bia thường cho kết quả rõ nhất.
Rau giàu purin như măng, nấm, đậu có phải kiêng không?
Các nghiên cứu không cho thấy purin từ thực vật làm tăng nguy cơ cơn gút như purin từ động vật. Cơ chế chưa được giải thích trọn vẹn nhưng dữ liệu khá nhất quán. Vì vậy việc kiêng hết rau củ giàu purin thường là kiêng thừa, làm bữa ăn nghèo đi mà không đổi lại lợi ích.
Nước ngọt ảnh hưởng thế nào tới gút?
Fructose trong đồ uống ngọt làm tăng sản xuất acid uric trong quá trình chuyển hoá tại gan. Đây là mối liên hệ hay bị bỏ qua vì nước ngọt không nằm trong các danh sách kiêng truyền thống. Với nhiều người, cắt nước ngọt có tác động rõ hơn cắt hải sản.
Uống nhiều nước có giúp hạ acid uric không?
Giúp thải acid uric qua thận tốt hơn và giảm nguy cơ sỏi urat. Đây là biện pháp đơn giản, không tốn kém và nên duy trì, đặc biệt với người có tiền sử sỏi thận. Tuy vậy nó hỗ trợ chứ không thay được thuốc ở người đã có chỉ định điều trị.