Trong các bài viết về gút, phần nói tới thận thường rất ngắn. Nhưng với nhiều người bệnh, chính mối quan hệ này quyết định thuốc nào dùng được và thuốc nào không.
Chiều thứ nhất: thận ảnh hưởng acid uric
Khoảng hai phần ba acid uric được thải qua thận, phần còn lại qua đường tiêu hoá. Khi chức năng thận giảm, khả năng thải giảm theo và acid uric tích lại.
Đây là lý do tăng acid uric rất phổ biến ở người bệnh thận mạn — và nó thường là hậu quả chứ không phải nguyên nhân.
Hệ quả thực tế: khi phát hiện acid uric cao, việc kiểm tra chức năng thận là bước nên làm, không phải bước tuỳ chọn.
Chiều thứ hai: acid uric ảnh hưởng thận
Acid uric cao kéo dài có thể tác động tới thận theo vài đường:
- Sỏi thận urat — tinh thể urat kết tinh trong đường tiết niệu.
- Lắng đọng tinh thể trong nhu mô thận ở trường hợp acid uric rất cao kéo dài.
- Bệnh thận cấp do acid uric — hiếm, chủ yếu trong hội chứng ly giải khối u khi hoá trị làm tế bào vỡ hàng loạt.
Ngoài ra, acid uric cao còn liên quan tới tăng huyết áp — mà tăng huyết áp lại là nguyên nhân hàng đầu của bệnh thận mạn.
Sỏi thận urat
Loại sỏi này hình thành khi hội đủ ba điều kiện: nước tiểu cô đặc, nước tiểu quá acid, và acid uric niệu cao.
Hai đặc điểm riêng:
- Sỏi urat thường không cản quang, nên khó thấy trên X-quang thường — cần siêu âm hoặc cắt lớp.
- Khác với sỏi canxi, sỏi urat có thể tan được bằng cách kiềm hoá nước tiểu kết hợp uống nhiều nước.
Điểm thứ hai là tin tốt hiếm hoi trong chuyên ngành sỏi tiết niệu, và là lý do người có sỏi urat nên được điều trị nội khoa trước khi nghĩ tới can thiệp.
Điều trị gút ở người bệnh thận
Đây là phần cần thận trọng nhất, và là lý do không nên dùng đơn thuốc của người khác.
Thuốc cắt cơn
- NSAID — cần tránh hoặc rất thận trọng ở người suy thận, vì chúng làm giảm lưu lượng máu tới thận và có thể gây suy thận cấp trên nền mạn.
- Colchicine — cần giảm liều theo mức lọc cầu thận; liều thông thường có thể gây độc ở người suy thận.
- Corticoid — thường là lựa chọn an toàn hơn ở nhóm này, cả đường uống lẫn tiêm vào khớp.
Thuốc hạ acid uric
- Allopurinol — cần điều chỉnh liều theo chức năng thận và tăng liều thận trọng.
- Nhóm tăng thải qua thận — thường không phù hợp khi chức năng thận đã giảm hoặc có sỏi.
Trong mọi trường hợp, người bệnh thận cần bác sĩ kê đơn riêng cho mình chứ không dùng lại đơn cũ khi lên cơn.
Những việc tự làm được
- Uống đủ nước để nước tiểu nhạt màu — biện pháp đơn giản nhất và có tác dụng thật với cả acid uric lẫn sỏi.
- Kiểm soát huyết áp — bảo vệ thận là bảo vệ khả năng thải acid uric.
- Tránh tự dùng thuốc giảm đau NSAID khi đau khớp, đau lưng hay đau đầu.
- Mang danh sách thuốc đầy đủ mỗi lần đi khám, kể cả thuốc mua ngoài và thực phẩm chức năng.
- Xét nghiệm chức năng thận định kỳ nếu đã có gút hoặc acid uric cao.
Vòng xoắn cần cắt sớm
Thận yếu làm acid uric tăng. Acid uric tăng gây cơn gút. Cơn gút được điều trị bằng NSAID. NSAID làm thận yếu thêm. Thận yếu thêm làm acid uric tăng tiếp.
Vòng lặp này rất thực và diễn ra ở nhiều người bệnh. Cắt nó cần hai việc: chọn đúng thuốc cắt cơn cho người có bệnh thận, và điều trị hạ acid uric lâu dài để bớt cơn — thay vì cứ xử lý từng cơn một khi nó đến.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người bệnh thận hay có acid uric cao?
Vì thận thải phần lớn acid uric ra khỏi cơ thể. Khi chức năng thận giảm, khả năng thải giảm theo và acid uric tích lại trong máu. Đây là lý do tăng acid uric rất thường gặp ở người bệnh thận mạn, và cũng là lý do phát hiện acid uric cao nên kèm theo kiểm tra chức năng thận.
Sỏi thận urat khác sỏi thận thường thế nào?
Sỏi urat hình thành khi nước tiểu quá cô đặc và quá acid. Điểm đặc biệt là loại sỏi này có thể tan được bằng cách kiềm hoá nước tiểu và uống nhiều nước, điều mà sỏi canxi không làm được. Ngoài ra sỏi urat thường không cản quang nên khó thấy trên X-quang thường.
Người bệnh thận dùng thuốc gút có gì khác?
Khác khá nhiều. NSAID cần tránh hoặc rất thận trọng vì làm nặng thêm suy thận. Colchicine cần giảm liều theo mức lọc cầu thận. Allopurinol cũng cần điều chỉnh liều. Đây là lý do người bệnh thận không nên tự mua thuốc cắt cơn theo đơn cũ hoặc theo kinh nghiệm người khác.
Uống nhiều nước có phòng được sỏi urat không?
Giúp đáng kể. Nước tiểu loãng hơn làm giảm khả năng kết tinh. Mục tiêu thường được khuyên là duy trì lượng nước tiểu đủ nhiều trong ngày. Với người đã có sỏi urat, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc kiềm hoá nước tiểu để hỗ trợ tan sỏi.