Triglyceride cao: nguyên nhân thường gặp và cách hạ

Trong bốn dòng của xét nghiệm mỡ máu, triglyceride là dòng thay đổi nhanh nhất. Nó có thể giảm đáng kể chỉ sau vài tuần thay đổi lối sống — điều hiếm thấy ở LDL.

Chính đặc điểm đó gợi ý nguyên nhân của nó.

Triglyceride đến từ đâu

Hai nguồn. Một phần từ mỡ trong thức ăn. Phần lớn hơn do gan tự tổng hợp từ đường và tinh bột dư thừa.

Đây là điểm gây ngạc nhiên nhất với người bệnh: cắt mỡ trong bữa ăn thường không hiệu quả bằng cắt đường và tinh bột tinh chế.

Bốn nguyên nhân hàng đầu

1. Rượu bia

Gan ưu tiên xử lý rượu trước tất cả. Trong lúc đó việc chuyển hoá mỡ bị đình lại và gan tăng tổng hợp triglyceride.

Đây thường là nguyên nhân lớn nhất và cũng là nguyên nhân cho kết quả nhanh nhất khi loại bỏ. Người ngừng rượu vài tuần thường thấy chỉ số giảm rõ.

2. Đường và tinh bột tinh chế

Nước ngọt, trà sữa, nước mía, bánh kẹo, cơm trắng nhiều, bánh mì trắng. Đường fructose trong đồ uống ngọt đặc biệt hay được nhắc tới vì được gan chuyển thành triglyceride hiệu quả.

3. Thừa cân và đề kháng insulin

Triglyceride cao thường đi cùng vòng eo lớn, HDL thấp, huyết áp cao và đường huyết cao — cụm này gọi là hội chứng chuyển hoá.

4. Nguyên nhân thứ phát

Suy giáp, bệnh thận, tiểu đường không kiểm soát, mang thai, và một số thuốc như corticoid, estrogen đường uống, một số thuốc điều trị tâm thần. Đây là nhóm nên loại trừ trước khi kết luận do lối sống.

Vì sao mức rất cao là chuyện khác

Ở mức tăng vừa, triglyceride là một chỉ dấu nguy cơ. Nhưng khi rất cao, nó trở thành nguy cơ trực tiếp gây viêm tuỵ cấp.

Viêm tuỵ cấp là cấp cứu ngoại khoa với đau bụng dữ dội vùng trên rốn lan ra sau lưng, nôn, và có thể diễn tiến nặng.

Vì vậy với người có triglyceride rất cao, mục tiêu trước mắt không phải nguy cơ tim mạch xa mà là đưa con số xuống khỏi vùng nguy hiểm — và việc đó thường cần cả thuốc lẫn thay đổi lối sống quyết liệt.

Cách hạ, xếp theo hiệu quả

1. Ngừng hoặc giảm mạnh rượu bia. Hiệu quả nhanh nhất và rõ nhất.
2. Bỏ đồ uống có đường. Thay đổi đơn lẻ hiệu quả thứ hai.
3. Giảm cân. Ngay cả mức giảm vừa phải cũng cải thiện rõ.
4. Giảm tinh bột tinh chế, tăng chất xơ và rau.
5. Vận động đều đặn. Có tác dụng độc lập với giảm cân.
6. Tăng cá béo trong khẩu phần.
7. Kiểm soát đường huyết nếu có tiểu đường — hai thứ này gắn chặt với nhau.

Về thuốc

Khi thay đổi lối sống chưa đủ hoặc khi mức quá cao, có các nhóm thuốc dành riêng cho triglyceride, trong đó có fibrate và omega-3 liều cao theo đơn.

Cần phân biệt omega-3 theo đơn liều cao với viên dầu cá bán tự do: liều trong viên bổ sung thông thường thấp hơn nhiều và không đủ cho mục đích điều trị.

Ngoài ra, statin chủ yếu nhắm vào LDL nhưng cũng làm giảm phần nào triglyceride, nên nhiều người có cả hai chỉ số cao được điều trị bằng statin trước.

Một liên hệ nên biết: gan nhiễm mỡ

Triglyceride cao thường đi cùng gan nhiễm mỡ không do rượu. Cùng cơ chế, cùng nguyên nhân, và cùng đáp ứng với những thay đổi giống nhau.

Vì vậy khi phát hiện triglyceride cao, đáng hỏi bác sĩ về việc kiểm tra men gan và siêu âm gan — và tin tốt là những việc làm để hạ triglyceride cũng chính là những việc cải thiện gan nhiễm mỡ.

Câu hỏi thường gặp