Tình huống rất phổ biến: đi khám sức khoẻ định kỳ, tờ kết quả có một mũi tên ở dòng acid uric, và người khám ra về với một đơn thuốc hạ acid uric cùng lời dặn kiêng hải sản.
Người đó chưa từng đau khớp bao giờ.
Tăng acid uric không triệu chứng là gì
Là tình trạng acid uric trong máu cao hơn ngưỡng bình thường nhưng chưa từng có cơn gút, chưa có hạt tophi, chưa có sỏi thận urat.
Tình trạng này khá phổ biến trong cộng đồng, phổ biến hơn nhiều so với bệnh gút.
Điều quan trọng nhất cần biết
Phần lớn người có acid uric cao không bao giờ lên cơn gút.
Nguy cơ có tăng theo mức độ và thời gian kéo dài, nhưng đây là mối liên hệ xác suất. Rất nhiều người sống cả đời với acid uric cao mà không có triệu chứng nào.
Đây là lý do các khuyến cáo hiện hành nói chung không đề nghị dùng thuốc hạ acid uric thường quy cho người chưa có triệu chứng.
Vậy con số đó có ý nghĩa gì
Nó thường là một dấu hiệu hơn là một bệnh. Acid uric cao hay đi cùng cụm: thừa cân, đề kháng insulin, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ.
Nhìn theo cách đó, con số này là lời nhắc kiểm tra những thứ khác, chứ không phải một mục tiêu để hạ bằng thuốc.
Việc nên làm
1. Rà soát thuốc đang dùng
Nhóm hay gây tăng acid uric:
- Thuốc lợi tiểu — thiazid và lợi tiểu quai. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
- Aspirin liều thấp.
- Một số thuốc chống lao và thuốc ức chế miễn dịch.
Nếu đang dùng lợi tiểu vì tăng huyết áp, đây là điều đáng bàn với bác sĩ — có những nhóm hạ áp khác không gây tăng acid uric.
2. Kiểm tra chức năng thận
Khoảng hai phần ba acid uric được thải qua thận. Chức năng thận giảm là nguyên nhân rất thường gặp của tăng acid uric, và đó mới là vấn đề cần theo dõi.
3. Đánh giá cụm chuyển hoá
Huyết áp, đường huyết, mỡ máu, vòng eo, men gan. Đây là phần có giá trị thật sự của phát hiện này.
4. Điều chỉnh lối sống
Giảm cân từ từ nếu thừa cân, bỏ bia và nước ngọt, uống đủ nước, vận động đều. Những việc này cải thiện cả acid uric lẫn toàn bộ cụm đi kèm.
Các trường hợp ngoại lệ cần điều trị
Có, nhưng là chỉ định riêng do bác sĩ đánh giá:
- Sỏi thận urat tái phát.
- Trước hoá trị với khối u có nguy cơ hội chứng ly giải — đây là tình huống điều trị dự phòng bắt buộc.
- Acid uric rất cao kèm bệnh thận, tuỳ đánh giá.
Vì sao không nên điều trị đại trà
Mọi thuốc đều có tác dụng phụ. Với allopurinol, một tỷ lệ nhỏ có phản ứng dị ứng nặng. Với người sẽ không bao giờ lên cơn gút, cán cân lợi ích và rủi ro không nghiêng về phía điều trị.
Ngoài ra, việc kê thuốc cho một con số xét nghiệm ở người không triệu chứng là ví dụ điển hình của điều trị quá mức — nó tạo ra một bệnh nhân từ một người khoẻ mạnh.
Theo dõi thế nào
- Kiểm lại acid uric trong các lần khám định kỳ, không cần dày.
- Theo dõi chức năng thận.
- Kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng.
- Đi khám ngay nếu có cơn viêm khớp cấp — lúc đó câu chuyện đã khác và cần đánh giá lại.
Câu hỏi nên đặt khi được kê đơn
Nếu nhận đơn thuốc hạ acid uric trong khi chưa từng có cơn gút, một câu hỏi hợp lý và lịch sự:
Với trường hợp của tôi chưa có triệu chứng, việc dùng thuốc này dựa trên chỉ định nào, và nếu theo dõi thay vì dùng thuốc thì có được không?
Câu hỏi đó thường mở ra một cuộc trao đổi có ích cho cả hai phía.
Câu hỏi thường gặp
Acid uric cao có chắc sẽ thành gút không?
Không. Phần lớn người có acid uric cao không bao giờ lên cơn gút. Nguy cơ tăng theo mức độ và thời gian kéo dài, nhưng đây là mối liên hệ xác suất chứ không phải điều chắc chắn. Vì vậy việc điều trị bằng thuốc cho người chưa có triệu chứng không được khuyến cáo rộng rãi.
Vậy có nên làm gì không?
Có. Việc nên làm là tìm nguyên nhân và xử lý các yếu tố đi kèm: rà soát thuốc đang dùng, kiểm tra chức năng thận, đánh giá huyết áp, đường huyết, mỡ máu và cân nặng. Acid uric cao thường là một dấu hiệu của hội chứng chuyển hoá hơn là một bệnh riêng lẻ.
Thuốc nào làm tăng acid uric?
Thuốc lợi tiểu thiazid và lợi tiểu quai là nhóm hay gặp nhất, thường dùng cho tăng huyết áp và suy tim. Ngoài ra còn aspirin liều thấp, một số thuốc chống lao và thuốc ức chế miễn dịch. Đây là lý do nên mang danh sách thuốc đầy đủ khi đi khám.
Có trường hợp nào nên điều trị dù chưa có cơn không?
Có, và cần bác sĩ đánh giá: người có sỏi thận urat tái phát, người sắp hoá trị với nguy cơ hội chứng ly giải khối u, và một số trường hợp acid uric rất cao kèm bệnh thận. Đây là các chỉ định riêng, không phải quy tắc chung cho mọi người có con số cao.