Có vài giai đoạn trong đời mà một rối loạn nhẹ của tuyến giáp trở nên quan trọng hơn hẳn bình thường. Thai kỳ là giai đoạn rõ nhất.
Vì sao thai kỳ khác
Trong những tháng đầu, tuyến giáp của thai nhi chưa hoạt động. Thai hoàn toàn phụ thuộc vào hormone giáp truyền qua nhau thai từ mẹ.
Hormone này cần cho sự phát triển của hệ thần kinh thai nhi — một quá trình diễn ra theo lịch trình cố định và không có cơ hội làm lại.
Đồng thời, nhu cầu hormone giáp của chính người mẹ cũng tăng trong thai kỳ.
Hai điều này cộng lại giải thích vì sao các rối loạn nhẹ, vốn có thể chỉ theo dõi ở người bình thường, lại được xử lý tích cực hơn khi mang thai.
Suy giáp trong thai kỳ
Với người đã biết mình suy giáp và đang uống thuốc:
- Báo bác sĩ ngay khi biết có thai, không đợi lịch khám thai.
- Liều thường cần tăng khá sớm trong thai kỳ.
- Mục tiêu TSH chặt hơn bình thường và thay đổi theo từng giai đoạn thai kỳ.
- Kiểm TSH thường xuyên hơn.
- Tuyệt đối không tự ngừng thuốc vì lo ảnh hưởng tới thai. Đây là hormone tự nhiên và thai đang cần nó.
Lưu ý về cách uống: nhiều thai phụ uống viên sắt và canxi bổ sung. Những thứ này làm giảm hấp thu hormone giáp mạnh, nên phải uống cách nhau ít nhất bốn giờ. Đây là nguyên nhân rất phổ biến khiến TSH không đạt mục tiêu dù đã tăng liều.
Cường giáp trong thai kỳ
Ít gặp hơn nhưng cần xử lý cẩn thận, vì cả bệnh lẫn thuốc đều có ảnh hưởng tới thai.
Việc chọn thuốc kháng giáp trong thai kỳ có những cân nhắc riêng theo từng giai đoạn, và đây hoàn toàn là quyết định của bác sĩ chuyên khoa.
I-ốt phóng xạ chống chỉ định trong thai kỳ và khi cho con bú.
Một điểm cần phân biệt: trong ba tháng đầu, một hormone của thai kỳ có thể kích thích tuyến giáp gây cường giáp thoáng qua, thường kèm nghén nặng. Tình trạng này khác với bệnh Basedow và thường không cần thuốc kháng giáp — nên việc phân biệt rất quan trọng.
Sàng lọc
Không phải mọi thai phụ đều cần xét nghiệm chức năng giáp thường quy, nhưng có nhóm nên được kiểm:
- Có tiền sử bệnh tuyến giáp hoặc phẫu thuật tuyến giáp.
- Có người thân trực hệ mắc bệnh tuyến giáp.
- Có bướu cổ.
- Có kháng thể tuyến giáp dương tính.
- Có bệnh tự miễn khác, đặc biệt tiểu đường type 1.
- Tiền sử sảy thai liên tiếp hoặc sinh non.
- Tiền sử vô sinh.
- Từng xạ trị vùng đầu cổ.
Thời điểm lý tưởng để kiểm là trước khi mang thai, trong buổi khám tiền mang thai — vì khi đó còn thời gian để điều chỉnh trước khi có thai.
Viêm giáp sau sinh
Đây là tình trạng hay bị bỏ sót. Trong năm đầu sau sinh, một số phụ nữ xuất hiện rối loạn chức năng giáp, thường theo hai pha:
- Pha cường giáp — hồi hộp, sụt cân, lo lắng, mất ngủ.
- Pha suy giáp — mệt mỏi, sợ lạnh, trầm buồn, tăng cân.
- Sau đó phần lớn hồi phục, nhưng một tỷ lệ chuyển thành suy giáp lâu dài.
Vấn đề là các triệu chứng này rất dễ bị quy cho mệt mỏi sau sinh hoặc trầm cảm sau sinh — những chẩn đoán cũng đúng và cũng phổ biến.
Một xét nghiệm chức năng giáp đơn giản giúp phân biệt, và nên được cân nhắc khi một bà mẹ có triệu chứng kéo dài sau sinh.
I-ốt trong thai kỳ
Nhu cầu tăng. Phụ nữ có kế hoạch mang thai, đang mang thai hoặc cho con bú nên hỏi bác sĩ về việc bổ sung.
Nhưng như mọi thứ liên quan tới i-ốt: không tự bổ sung liều cao. Nhiều loại vitamin cho thai phụ đã có i-ốt, và thừa cũng gây vấn đề như thiếu.
Tóm lại ba việc
- Nếu có kế hoạch mang thai và thuộc nhóm nguy cơ, kiểm chức năng giáp trước.
- Nếu đang điều trị bệnh tuyến giáp và có thai, báo bác sĩ ngay trong tuần đầu biết tin.
- Nếu có triệu chứng kéo dài sau sinh, đừng mặc định đó là mệt mỏi thông thường — một xét nghiệm là đủ để yên tâm hoặc để tìm ra vấn đề.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hormone giáp của mẹ quan trọng với thai?
Vì trong giai đoạn đầu thai kỳ, tuyến giáp của thai chưa hoạt động và thai hoàn toàn phụ thuộc vào hormone giáp truyền từ mẹ. Hormone này cần cho phát triển hệ thần kinh của thai. Đây là lý do suy giáp không được điều trị trong giai đoạn này có hậu quả lâu dài.
Đang uống thuốc tuyến giáp mà có thai thì làm gì?
Báo bác sĩ ngay, không đợi lần khám thai định kỳ. Nhu cầu hormone tăng khá sớm trong thai kỳ nên liều thường phải tăng, và mục tiêu TSH cũng chặt hơn. Tuyệt đối không tự ngừng thuốc vì lo ảnh hưởng tới thai — thuốc này là hormone tự nhiên và cần thiết cho thai.
Mệt mỏi khi mang thai có phải do tuyến giáp không?
Mệt mỏi rất phổ biến trong thai kỳ bình thường nên không đặc hiệu. Tuy vậy, nếu kèm các dấu hiệu khác như sợ lạnh, táo bón nặng, tăng cân bất thường, hoặc có tiền sử bệnh tuyến giáp và tiền sử gia đình, thì nên xét nghiệm chức năng giáp — đây là xét nghiệm đơn giản.
Viêm giáp sau sinh là gì?
Là rối loạn chức năng giáp xuất hiện trong năm đầu sau sinh, thường qua hai pha: cường giáp thoáng qua rồi suy giáp, sau đó phần lớn hồi phục. Triệu chứng dễ bị quy cho mệt mỏi sau sinh hoặc trầm cảm sau sinh, nên nó hay bị bỏ sót. Xét nghiệm chức năng giáp giúp phân biệt.